اجتماع ومعاشرت
احسان وتصوف
احوال وکوائف دارالعلوم ديوبند
اخلاق وآداب
ادارتی مضامین
اردو ادب
اسلامی تہذیب وتمدن
اسوہٴ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم
ایمانیات وعقائد
تاریخ اسلامی
تاریخ و سوانح
تاریخ ہند
تبصرہ وتعارف کتب
تعلیم وتربیت
حالات حاضرہ
حج و قربانی
حدیث واصول حدیث
حقوق ومعاملات
دعوت و تبلیغ
رد قادیانیت وتحفظ ختم نبوت
رسوم وبدعات
سیرت پاک صلی اللہ علیہ وسلم
شخصیات اور سوانحی خاکے
علوم و فنون
عیسائیت ویہودیت
غیر مقلدیت ولامذہبیت
فقہ واصول فقہ
فقہی احکام ومسائل
قرآنیات وعلوم القرآن
متفرقات
مدارس ومراکز اسلامیہ
مغربی تہذیب وسامراج
منظومات
میڈیا / ذرائع ابلاغ
اسلام کا نظریہٴ تعلیم اور مسلمان
: ڈاکٹر محمد شمیم اختر قاسمی
: ماہنامہ دارالعلوم ديوبند
ماہنامہ دارالعلوم ، شماره 07 ، جلد: 93 رجب 1430 ھ مطابق جولائى 2009ء
: | تعلیم وتربیت | | تاریخ اسلامی | | مدارس ومراکز اسلامیہ |
یٴ ی

یٴ ی

(۱/۲)

: ی ی ی ی ی ی

 

ј یٰ ی ی ی ʘ ی ǁی ǁ ͘ ی ی ی ی ی ی ی Ȫی۔ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ی یٰ ی ی ی ی ی یǐی ۔ ی ی ی ی ی ʘ ی ی ی ی ی ᘪ ی:

ی ی ی  ی Țیی ǁ ی ǟ ʪ ǁی ی ی ی۔ ی ی ј ی ۔ ی ی Ȫی ǁی ǁی ʪ ی ۔ ییٰ ی Ȫی ی یی ʪǡ ی ی ی ی Ȫیی ی ی ʪ(ی:۷ی:۲۴) ی ی ȍ ی ی  ی ʪ۔ (ی) ی ǘ ی ی Ȫی ی ی Ә ʪǐэ Ϫ ی ی ی ʘ یǡ ی یی ی یٴ ʪ ی ی ی ی ی ی ۔(۱)

ژ ی ی ی یٰ ی ی ی ʘ ی ی ی ی ۔ ی ی И یٰ ʘ ͘ ی ۔ Ȫی ی ی Țی Ӂی ی ۔ :

ی ی ی ی ی ی. (:۸۹)

( ی !  ی ی эی ی ی ی ی ی ی ۔)

ی ̐ ̐ ј یٰ ی ی ی ی ی ی ی ۔ ی ی ی Ԙ ی ی ی ی ی ۔ Ȫی ی یǘی یی ی ی ǘ ۔

ی ی ی ی ی ʪی ی ی یی ϡ ǡ ی ی یی ی ʪی ی ی ی ۔ Ț ی ی ی ʪ۔ ی ی ی ی ϐی ی ی ی ی ی ی ی یی ۔ ǟ Ϫ یی ی ̚ ی ی ی ی ۔ ی ی ی ی ی ʪ۔ ی ی ۔ Ȫی ی ی ی ʪی ی ی ی ی ʪ۔ یǟ ی ј ی ی۔ Ә ʪ یی ̏ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ʪ ی ј ی ی ی ی۔یǘ ی ی یی ی ی ᘪ ی:

ی ی ی یی ی ͘ ی ǡ ی ی ʘ یی ی ی یс ی ی ی ͘ ی ی۔ ی ی ی ی ی یс Ȫی ی ۔ ی یٰ ی۔ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ʪی۔ ی ی ی ی ی ی ی ѡ ی ی ј ی ی ȍی۔ ی ǁی ی ی Ȫ ی ی сی ی ͘ ی ǟ ی ی۔(۲)

ی ی

ی ǘ ی ی ی ی ی ی۔ ی ی ی ی ی ی یی ی ی ی ی ی :

ی . . . ی . ی.(:۱-۵)

( ǁ ی ی۔ ی ی ʪ ۔ ی Ț ی ۔ Әی ی۔ ی ی ی ۔)

ی ی ی ی یی ی ی Ȫ یϪ Ϙ Ǎ ǁ ی ی ی ی ۔ یی ی ی ی ی Țی ی ی ی ی یی ی ǐی ۔ :

ی ی ی ی.(:۱۱)

( ی ی ۔)

ی ی :

یی ی ی ی ی ی . (:۹)

( ی یی ی ј () ј () Ә ی۔ی ی ی ی۔)

یی ی ی ی ی۔ ј یٰ :

یی ی ی ی .(:۱۶)

( ییی Ә ی Ϫ() ی () ی ی Ә Ϫی ۔)

ی ی یی ی ی ی ی ی ʪ ی Ȫ ی ۔

ی ی Ȫی ی ی ی ی ی ی ی ی Ǎ ی ی ی ۔ ی:

ی ی ی ǘ ٰ : ٰ Ǫ ٰ ی ی ی ی ی ی ی.(۳)

( ی ی یی ی یی ی ی ی ۔ یی ی یٰ یی ǁ ی ㍪ی ʘ ی Ȫی ی ی ی۔)

ی ی ی ی ی ی ی:

ٰ ی ی: Ǫ یٴ ی ٰ ی ی ی. ی: ی ی ٰٴ یٴ ی ٰ Ǫ ٰٴ ی ی .(۴)

(ی ǁ ی (ی) ی ǟ ی ʪی ی ʪ ʪǡ ی ʪ۔  ی: Ȫی ی۔ ی ۔ ی ی ۔ ی ی (ی ی ) ی ǘ Ȫی ی ۔ یی ی ۔)

یی ی ی ی ی ی ی ی ی ʘ ی یٰ ی ی ی ی ی Ȫی ی ی ی ی :

ی یی ی ٰ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ǘ ی ی ی ی .(۵)

( ی ی ی ی ۔ ی ی ی ǁ ȍی ی یی ی ی ی یی ی ییǟ ʘ ㍪یǟ Ȫی ی ی ی ۔ یی ی یی ۔ ی ی ی۔ی ј ی ی ۔ ǁ ј ی ۔ ی ی ی ی۔)

ی

ی ǟ Ȫی И ی ی ی И ۔ ǁی ی ی ј ͘ ی ۔ ی ی ی ی:

ٰ : ٰ ی ی .(۶)

( ی : ی ی:ی ͘ یٴ Ȫی ۔)

ی ی ی ی ی ی Ȫی یی ۔  ی:

ی ٰ ی ی یی ی: ی ی ی ی .(۷)

(ی یٰ ی ᘪ !ی ǁ ی ی ј ی ی ٴ ی ی۔)

ی ی ᘪ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ۔ ی ی ی ی یی ی ۔ ی یъ ی ۔ ᘪ ی ی ی ۔ ی یی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی Ә ۔

ی ی ͘ ی ی ی یی Ȫی ی ی Ȫی۔ ی ی ی ی ی 折ی یӘ ی ی ۔ ̐ ̐ یǐی: ǁی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی јی ی ̪ ی ی یی ی ی ی یǘ ی ی ی ی۷۷۸ ۔ ی ی Ԙ ی یϘی ی ی ی ی ی ʪ ( ی .)ی ʪ ی ی ̐ ی柡 ی ǁ ۔(۸)

ی Ә ی ی ی ۔ ی یٰ ی ی ی ǘی Ә ʪ۔ ی ی ی :

ی ی ی. ی ی. ی ی ی . (:۳۱)

( Әی یٰ ی ی ی ی ٴ ̪ ǐ Ӎ() : یی ǘ ی ̪ ی ۔ Ԙ ی ͘ ۔ : ٴ ی ۔ ی : ی ی ی ʪ ی ی ی ی ی ی ی ی ی Ȫی ی ی ی ۔)

͘ ی ی ی ی

ǁ ی ی (:۲۰) ی ǘ۔ی ی ی ی ۔ ی ی ی ی ی ј یǘ ǁ ی ی ی ی ی۔ǐ ی ی ی ̐ ی Ȫی ی ǟ ی ǐ ی ی ی ۔ ی ͘ ی :

ٴ ی .(۹)

(͘ ی ی ی ی ǟ Ȫی ی)

͘ ی ی ی ی ی ی ی۔ یی ی ی ی ی ̪ ی ǁ ی ی ی ۔

ی ی ی

ی ی ی ی Әی ی ʪ ی ی ی ۔ی ی ی یی ی ی ی ی۔ ی ی Ә Ȫی ی ʪ ی Ȫی ی ی۔ Ț Ǎ ی ی ی ی ی ᘪ ی:

یی ییǡ ی ی ی Ț Ț ی ۔ Ț Ț ی ی ۔ ی ʐی Ț Ț ۔ NJ ی ی 暪 ǐ ی ی ی ʡ ʡ ʡ ی یʡ ی یʡ ی ی یȡ ۔ ی ی Ȫی Ȑ ۔ی ی ی ی ی ۔(۱۰)

ی ی ی ی ی Ԙی ی ʘ ǁی ی ʘ یی ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی Ϙ ی ۔ ی ی ی ی ی ی ̐ ۔ ی ی ј ۔ ی ǁ ʪ ی۔ǐ ی ی ی ی ی ی ی ۔ یی ی ʪ: ۔ (۱۱) ی ی ی Ȫی : یٰ ی۔ () ( ی ی۔)ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی: ٰ ۔ (۱۲) ( ʪ۔)  یٴ ی ǘ ی۔ ی ی ǁ ی Ԙ ǘ ی : ٰ ی ی۔(۱۳) ( ی Ȫی ی Ǎ ی Ǎ ی ۔)  ی 捪 Ǎ ی  ی: ی ۔(۱۴) Ǎ ۔) ی  ی: ٴی ی ۔ (۱۵)( ی ی Ǎ ۔) ی ی ی ی ی ی ی ی ۔

یی ی Ә ی ʪ Ǎی ی ی ۔ ی Ȫی ی ی ی ی۔ ی یǟ ی ی ی ی ۔ ی ۔ǐ ی ی Ǎ ی Ȫی ی ۔ ی ی ی ۔ ی ی ی ۔ Ә ی ۔ ǡ یǡی ʪ یی ی ǡی ǡی یی ی јی ی ی ۔ ی:

ی ی ی ی ی .(۱۶)

( ی ی ی ی ی ǚ ی ǁ ی ј۔)

ی ی ی ی ی:

ی : ی ی.(۱۷)

(ی یی ی ی ی ی ۔ ی Ǎی یی ی۔)

ی ی

͘ ی ǁ  ǟ ی ٴ۔ی ʘی ۔ Ǎی Ȫی ی ی Ә ی ی ی ی ی ی Әی۔ Ȫی ۔ ی ᘪ ی ی Әی۔ ی ی ʐ ی ی ی ی ی یی ʘی ی ی ی ۔ ǐ ǘ ی ی ۔ ی ی Ȫی Ǎی ̪ Ә ۔ ی:

ی ی ی ی ٰ.(۱۸)

( ی یی ی ǘی ی э ی ۔)

ی  ی Ȫی ی:

ی .(۱۹)

( ی ی ی ی ی ۔)

ی ی یی ʘ ۔

ی Ȫی ی

ی ǘ ی ی ǘ Ȫی ۔  ی ی ی ی ی یی ی ۔ یی ʪ ی ی:

ٰ ی ی ی ی ۔(۲۰)

( ی یی ی ی Ȫی ی ۔)

ی ی ی Ȫی ʪ:

ٰ ی ی.(۲۱)

( ! ی ̪ ڡ ǘ ی ۔)

ی ی ی ͘ ی ʪ:

ی .(ٰٰ:۱۱۴)

( ی : ی !ی ی ۔)

ی ی ی .(:۲۰۱)

( ی ! ̪ ی ی Ǎ ۔)

ی ی ̪ یی ی ی ǁی ی ̪ ی ی ̪ ی ی:

ی ی. (:۱۱۳)

( ̪ Әی ی ی ʪ ی ی ی ۔)

͘ یǐیǡی ی ی ی ی۔ ی ی ی ی ی ی ی ۔ ی یٰ ی ی:

ی ی ی ی ی . (:۲۶۹)

( ͘ ی Țی ی ی ی ی ی ی ی ј ی۔)

ی ǁ ی ی ی:

یٰ یی ی ی ٰ یی.(۲۲)

( ʪ ی ی ی ̪ ی ی ی ۔)

ی ی ی ی

ی ی јی ی ی ј ی ۔ ʪ ی ی ی ʪǡ 搪ی ʪ ی ʪ۔ ی ی ϐی ϐی ی ی ј ǁی ی ʘی ۔ ی Ț ی ʪ ی ی ͘ ǟ Ȫی ʪ јی Ȫی ͘ ʘ ی ی ی Әی ʘ ی ۔ی یǟ ی Ȫی Ȫی ی Ȫی ی ǟ Țی Ȫی Ȫی Ȫی Ȫی ۔ ی ی ی ʪ ʪ ۔ ی ی ͘ ی ی ی ی ی۔ ی ی ی ی Ȫی Ә  ی ی :ی ۔ (۲۳) یǘ ј ی ی ʪ ۔ ی ی یǟ یی ی ی ی ی ی۔ (۲۴) ی ی ی ʪ ی ی ۔ ی یی Ȫی ی ی Ґʪ۔ ی ی ی Ә ۔ ی ی ی ᘪ ی:

ی Ґ ی ǟ ǟ ǟ ی ǘ ی ʘ ی ی ʘ ǟ ی ی یی ǟ ی ی Ț Ț ͘ ǟ ی ی یی ۔ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی Ӂ ǘ ی ی Ϫǘ Ȫی ی ی یی ی ۔ یی ی ی ی ͘ ی ی۔ ʪی ی ۔ ی ی ی ی ی ی۔ ی ی ی ی ͘ ی ی۔ ی ی ( ) ی ј ی ی ی ̐ ʪی ۔ ǟ ی! ی ی ی NJ ј Ȫی ʪ۔ ی ی یٰ ی ی ی ۔ ی ی ی ی ǐ ی ی ̪ ی ۔ ی ی ی NJ 暪 ی ʪ ی ی ʘ ۔ ی ی ی۔ ی ی ی ی ی ʪ۔ ی ی! ی ی ی ۔ی ی ی ی یی ی ی Ȫی ی Ț Ț Ȫی ی۔ یی ی ی ʪی ј ی یǟ ʪی۔ ی ی ʪی ی ی ʪیی Ȫی ی ѡ ی ی ی ی ی ی یٰ ی ی ی ʪ۔(۲۵)

ی ی ی

ی ی ی ی ی ی Ȫی ʪ ی И ی ی ی ʪ۔ ی ی ʪ ۔ ی ی ʪ ی ǁ ی ʪ ی ی ی ʪ۔ ی Ӂ ʪ ی ی ی ʪ۔ ǘ ی ᘪ ی:

ی ی ی ی ʪ ی ʪ ی ی ʪ ی Ȫی ʪی۔ ی ی ی ۔ ی ی ی ی۔ ی ی ی ی ی Ȫی ی ی ۔ ی ی ی И ی ی ی ی ۔ ی ی ی 捪 ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ی ٴ۔  Ȫی ی ј ی ی ی ی ی۔ ی ی Ȫی ی ۔ی Ȫی Ÿ ی ی ی ی ۔ی ی ی ی ی ی ǐ ی یی ǚی Ә ۔ی ی ی Ȫی ی ی ی ی ی ی ی ̪ی ی ʪی ی ʪ۔ ی۔(۲۶)

(ی )

***

(۱) ی ی ی ӡی Ș ی۲۰۰۴:۹۵

(۲) ی ی ی ǟ ی ʡ ʡ ی ۲۰۰۷ :۱۸

(۳) یی ی ی ی ی ۔ ی ˡ ٴϡ ۔ ϡ یی۱۳۱۳:۵:۱۹۶۔ ی ی ی ۔

(۴) یی ی ɡ ی ۔ ی ی ی ۔

(۵) ی ی ی ی ی ی ۔ ی ی ی ۔ ٴϡ ۔ ɡ ی ۔ :۵ : ۱۹۶ ۔

(۶) ɡ ی ی۔ ٴϡ ֡ ی ی

(۷) ی ی یѡ Иی ی ی ی یȡ ی ۱۹۸۷:۱:۱۰۱

(۸) ی ȡ ۱۹۷۶:۱۳:۴۴۷

(۹) ی ی ۔ ϡ ͘۔ ی ی ی :ی ۔

(۱۰) ӡ:۱۸

(۱۱) ᘡǡ

(۱۲) ٴϡ ڡ ی ٰ ی

(۱۳) :۱۴۰۳:۶۶۸۱۵۵

(۱۴) ی ی ȡ ۔ :۲:۴۶۷

(۱۵) ی ٴϡ ɡ ی ی ی ی ی ǡ ی ی ǡ ی ʘ ی ی :۲ :۲۵۰ ۴۷۲ ۶۲۷۔ :۶ :۴۷- ۹۹

(۱۶) ی ی ȡ ۔ یی ی 㡘 ѡ ی ۔ ᘡ ۔ :۳:۲۳۶۲۶۸۲۰۷

(۱۷) ی ی ۔ ی ی ی ۔

(۱۸) ϡ:۲:۴۹۹

(۱۹) ٴ یی ی یѡ ی ی یڡ ۱۹۳۸ :۳ :۴۸۱

(۲۰) ɡ ۔ ی ی ی ᘪ ی ی ۔

(۲۱) :۶:۲۹۴۳۰۵۳۱۸۳۲۲

(۲۲) ی ی 㡘 ی ی ی ی ی䡘 ی ی ۔ ɡ ی

(۲۳) ی Ϫیی یٰȡیϡ:۱:۴۲۷:ی :۱:۳۶۸

(۲۴) ی ی ȡ ی ی یی۔ ی ی ی ᘪ ی ی ۔

(۲۵) ӡ:۹۷-۱۰۲()

(۲۶) ǘ ی Ȫ ѡ Ș ٴیی ی۱۹۹۷ : ۳۱۹-۳۲۰

***

------------------------------

07 : 93 1430 2009