اجتماع ومعاشرت
احسان وتصوف
احوال وکوائف دارالعلوم ديوبند
اخلاق وآداب
ادارتی مضامین
اردو ادب
اسلامی تہذیب وتمدن
اسوہٴ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم
ایمانیات وعقائد
تاریخ اسلامی
تاریخ و سوانح
تاریخ ہند
تبصرہ وتعارف کتب
تعلیم وتربیت
حالات حاضرہ
حج و قربانی
حدیث واصول حدیث
حقوق ومعاملات
دعوت و تبلیغ
رد قادیانیت وتحفظ ختم نبوت
رسوم وبدعات
سیرت پاک صلی اللہ علیہ وسلم
شخصیات اور سوانحی خاکے
علوم و فنون
عیسائیت ویہودیت
غیر مقلدیت ولامذہبیت
فقہ واصول فقہ
فقہی احکام ومسائل
قرآنیات وعلوم القرآن
متفرقات
مدارس ومراکز اسلامیہ
مغربی تہذیب وسامراج
منظومات
میڈیا / ذرائع ابلاغ
فتویٰ نویسی کا تاریخی ارتقاء
: پروفیسر مولانا محمد انس حسان
: ماہنامہ دارالعلوم ديوبند
ماہنامہ دارالعلوم ‏، شمارہ3، جلد: 99 ‏، جمادی الاولی 1436 ہجری مطابق مارچ 2015ء
: | فقہی احکام ومسائل | | تبصرہ وتعارف کتب | | تاریخ و سوانح |
ی یی یی

یٰ یی یی

 

 

: ی

ی یǟ ǘ

 

 

ی ی ی ی ی ی یٰ ͘ ی ی یٰ ی(۱)۔یٰ ی ی یٰ (۔۔ی)۔

ی ی یٰ ǁ ǘی ۔ ی ی ǁ ی ی Ș ی ی ی ی ی ی ۔

ی ј ی Ȫی ی Ș ۔ ی ј ی ی ǁ ی ی ۔یٰ ی ی(۲)یٰ ی ی(۳) ی(۴)۔

یٰ ی ی ی ی ی ی یی یی ی ی ی ۔ ی ی ی ی یٰ یی ی Ԙ ی ی ی ی یǐی۔

یٰ ی Țی ی ј ۔ ی ی ی ی ی :

ٓ (۵)

: ǐ ی 捪 ۔

ی ی ی ی ی ی ی ی ی:

ی ی(۶)

:  ی یی ی ی ی ی ۔

یی ی یٰ یی Țی ی ی ی یی یی ی ی ی ی ی ϐی ی ی ۔ی ی ʘ ی Ȫی Ȫی ی ʐ ی ۔ ی ی ی ϡ ʡ یٰ Ȫی یٰ Ә (۷)۔ ی ی ی یٰ ی ی ʪی۔ی ی ی یٰ ی Ԙ ی ی (۸)۔ ی ی ړ ی ی ی ی یٰ ی ی ʪی(۹)۔ ی ǘ ی یٰ ی ی ی ی ی ی (۱۰)۔

ی ی с ̪ ی ی ۔ ی یی ی ی ی

ی ی ی (۱۱)۔

ی یٰ ی یی ی ی Ș ی ی ی ۔ ی ی یǟ ی ی ǘی Ȫی Әی ی۔ی ی یٰ Ȫی ی ʪ ی Ȫی ʪ۔

یٰ ی ی یی ی ژ ی۔ ی ی ی ی Ԙ ʪ ی ی ی ݘی ی ی ی ʪی ی ȍ ی ی ј ی یٰ ی ی ᘡ یی ی ی ی ی یٰ Ț ی۔ یٰ ی ݘی ی ۔

یٰ ی ݘی Ȫی ی ی ی ۔یی ی یٰ ی ی ی ی ی ی ی ۔ ی ی یٰ ی ی ی ی یی ʘی Ț ۔

ی ی ی ی ی یٰ  ی ʪ۔ی ی ʪ ی Ԙ ی Ÿ ی ی ی ی ی  ی ʪ۔

ٴ ی  ی ۔ٴ ǘ ی ی ی ی ۔ ی ی ی ی۔

ی  یٰ 捪 ی۔

ی  ی۔

ی ی ی ی(۱۲)۔ ی ی ی Ә ۔ 捪 ی Ȫی  ی ی ʪ۔ یٰ یٰ :

ی ی(۱۳)

: ی یی ی ی ی ی ۔

ٴ ی ی ǁ Ȫی ی ʪ ی ی ی 捪 ی۔ ی ی ی ی ی یی یٰ ی ʪ(۱۴)۔ ی ی ی ʪ ی ی ی ی یٰ ی ʪ۔

ی ی ی ی یٰ ی ̐ ǘ ی Ȫی ی ی ی ǁی یی ی ی یٰ ی (۱۵)۔ی ی ی یی یٰ ی یی ی ی ی ی ی یٰ ǘ ی ی(۱۶)۔

ی ی یٰ ی ی

 ͘ ی ی ʪ۔ ییǁیی  یٰ ی ی ی Ȫی ی ی(۱۷)۔

یٰ ی ی ǟ ی ی ی ی ی ʪ۔ ǐэ  ʪǺ  ی Ԙ ی ی Ȫی ی ʪ۔ ی ی ی ی:

ی ی یٰ ǁی ϐی ی ۔ ی ͘ ʪ ی э ی یی ј ʪ(۱۸)۔

ی ی ٴ ی یٰ یی ۔ ی ͘ʡ ی یٰ ی ی ی ی ۔

ٴ ی ی ی ی ی۔ ی ی Ԙ ی ی ی ی ۔

ی ٴ ی Ȫی ۔ ی یی ٴ ی ی ی۔

(۱) ی ̪ ی

(۲) ی ی ی ی

(۳)ی ی

(۴) ی (۱۹)

ٴ ی ʪ۔

: ٴ ی ی ی۔ ی ی ی۔

: ی ی ۔ ی ی ی۔ ی ϡ یٰ ی ی ی ی۔

ی : ی ی یی ی یٰ ی۔

ʪ : ی ی ۔ یٰ ی(۲۰)۔

ی ʘ ʪ ی ʪ ی ی ʪ۔ ی ی ی ğ ی ی ʪ ̪ ʪ ۔ ʘ ی ی ǁی ی ʪ ی ʪ ی ͘ ی ʪ۔یی ی ی ۔

ٴ یٰ ی ᘪ ی :

ی یٰ ی ی ی ی یٰ ی ی Ȫی ی ʪ ی јی ͘ ی Ԙ ی ی یٰ ی Ȫی ی ی(۲۱)

ٴ یٰ یی ی ی ј ʪ۔ ǁی ʪ۔ ی ی ی ی ʪ۔

ٴ ی ی ۔ ی ٴ ی Ӂ ۔ ی ی ѐ Ȫی ʪ ٴ ی ϐی ی Ȫی یٰ ی ʪ۔ ی ی ی ی ی(۲۲)۔

ی ی ٴ ی ݘ یٰ ی ی ی ی ی Ԙ یی۔ ی ی ٴ ǐ ی ی یٰ ی ی ی ۔ ȍ ی ی ۔ ی ی۔

۱- ی ( ی) ۵- ی ( )

۲- ی ( ی) ۶- ی ( )

۳- ی ( ) ۷- ی ( ی)

۴- ی ( ) ۸- ی ( ی)

ی ی ی۔

ی ی یٰ یی ی ی ی ۔ ی ی ی ی ی ی ᘪ ی ۔ ی Țی ی یٰ ǘ ی۔ ی ی ی Ț ی Ȫی ʪ ی ی۔

(۱) ی ی ی

(۲) ی ی

(۳) ی ییٰ

ی یٰ ی ی ی ی ʪی۔ ی یٰ یی ی ݘی ی ی ی ی ۔ ی ݘ ی ی ی ی ۔ Ȫی ݘ ی ی ی ی ʪ Ȫی ی ی ʪ۔

ی Ȫی ی ɓ ی ی یǁ یٰ ی ی۔ ی یٰ ی ی ʪ ی ی  ǁ ی یٰ ݘ ی ی ی ی ۔ یٰ ی یٰ ی ی۔

Ȫی ی ʪ۔ ی ی ј ی ݘ ۔ یٰ ی ǐ ʪ یٰ ی Ț ی ی ی ۔

ǐ ی ی ی ʪ ʪ ی ݘ ی Ț Ȫی ۔ ǁ یٰ ᘪ ʪ ǐ ی ی ی یٰ ی Ș Ȫی یѓی ی ی ǘ ی۔

ٴ ی ی یٰ یی ی ʪ ۔ ی ی ی ی۔ ی ی Ȫی ی ی ی ۔ ی ی ی ی ۔ ی ی ی ی ی ۔

ٴ ی ی ǐ ی ی ی ی ʪی ی ی ی ۔

ی ǁ یٰ ی ی ϐی ی ی ی ی ییٰ ی ی ᘪی(۲۳)۔ ی Șی Ȫی ی یٰ ǘ ی۔ ی یی Ȫی ی یٰ ǁ یٰ ی Ԙ ی ی ۔ یٰ ی ی ی ی ۔ ی ی ی یی ی ی یی ی ی ʘ ی ی ی ی ی (۲۴)۔

ی ی ی ی ی ی ی ی ͘ ی ј ی۔ ی ی ی ۔ ی ی ݘ ی ی ۔ ۱۸۵۶ ی ۱۸۷۶ ی ی ی ۔ ی ی ی ی ʪ ی ی ی ی ʪی ی ی ʪ ی ی ʪ(۲۵)۔ ی ی ی ی ی۔ ǘ ی ᘪ ی:

ییی ی ͘ ی ی ی ی ی یс ی јی یی ی یی ی ی ʘ یی ی ʪی۔ ی ۱۸۷۶ ۱۹۲۵ ʘ ͘ یی ͘ی ʪǓ(۲۶)۔

ی یی ی ی ی ی ی ی ی ᘪی ۔ ی ی Ȫی ی ی۔ ی ی ییی ی یǡ یی ی ی ی۔ ی ی ی ۔ Ȫی ی ǘیی ی ۔ ی ی Ȫی ی ی ۔

ی ǐ ͘ ی ی یٰ یی ی ی (۲۷)۔

ی ی یٰ یی ʪی ی ی ۔ ی ی ی Ȫی ۔ ̐ ̐ یٰ یی ی۔ ی Ȫی ی ی ѐ ی ی ϓ (۲۸)۔

ǘ ی Ӂی ʪی ۔ ی ی ʪ۔ ی ی ړ ی ᘪی ی یٰ ی И ی ی۔ ی ی ی Ȫی ی ᘪی ʪی(۲۹)۔

ی ی ی ی Ӂی ی:

(۱) یٰ یی (۲) یٰ ی ی (۳) یٰ ǘ ی

(۴) یٰ ی (۵) یٰ ی (۶) یٰ یی

یٰ یی ی ی ی ۔ ی ی ی ᘪی ی ʪی۔ ی ی ی ی ی۔ ی ی ᘪی یٰ ی ی(۳۰)۔

یٰ ی ی ی یٰ ی ی ی ی ی ی ʪ۔ یی ی ی ی јی۔ ی ی ی یی Ȫی ی۔ ǘ ی ی ᘪ ی :

ی ی ی ی ی ۱۸۵۷ ی ی ی (۳۱)۔

ی ǘ ی یٰ ǘ ی ی ǐ ی ی ی Ȫی ۔

ی ی ی یٰ ی ی ی:

(۱) یٰ یی ( ی ی) (۲) یٰ (ی ᘪی)

(۳) یٰ ( یی ی) (۴) یٰ ی ( ی)

(۵) یٰ یی (یی ی) (۶) یٰ ی ( ی ی)

(۷) یٰ ی (ی ی) (۸) یٰ ی ( )

(۹) یٰ ی ( ی) (۱۰) یٰ ی(ی ی)

(۱۱) ٴ  ( ی ) (۱۲) یٰ ی( ᘪی)

(۱۳) یٰ ی ی ( ی ی) (۱۴) یٰ ( ی ی)

(۱۵) یٰ ی ( ی ی) (۱۶) یٰ (ی ی)

(۱۷) یٰ ( ی ʪی) (۱۸) ی ی (ی ی)

(۱۹) ی یٰ (ی ی) (۲۰) ͘ ( ی)

(۲۱) یٰ یی (ی ی) (۲۲) یٰ ی ( ی)

(۲۳) یٰ ( ی ی) (۲۴) یٰ ی(ی ی)

(۲۵) (ی ی) (۲۶) یٰ (ی )

(۲۷) ی یٰ (ی Ϫی) (۲۸) یٰ ی ( یی)

(۲۹) یٰ ی (ی ی ) (۳۰) یٰ ی ( )

(۳۱) یٰ ی ( ی ی) (۳۲) یٰ ی ( ی ی)

(۳۳) یٰ ی ( ی) (۳۴) ی یٰ (ی )

(۳۵) یٰ یی ( ی یی) (۳۶) یٰ ی ( ی ی)

(۳۷) ی یٰ (ی ی) (۳۸) یٰ (ی јی)

(۳۹) یٰ یی ( ی) (۴۰) یٰ یی (ی یی)

(۴۱) یٰ ی ( ی) (۴۲) یٰ ی (ی ی)

(۴۳) یٰ ( ی) (۴۴) یٰ ی ( ی)

(۴۵) یٰ (ی ی ) (۴۶) یٰ ی (ی ی یی)

Ȫی یٰ ی ی ی ی ی ی ی ۔ی یٰ یی یی ی ی ی ݘی یʡ ʡ ʡ ی ی یی ی ی۔ یٰ ی ی یی Ȫی ی Ә ۔ یٰ ی Ә ی ی یٰ ی ۔

(۱) ј یٰ ی ۔

(۲) ی ی ی ۔

(۳)ǘ ی ی ی ی ی ی ۔

(۴)ی یٰ ی ی ۔

(۵) Ȫی ی یٰ ی یی ی ی ۔

(۶) یٰ ی ǁ ی یٰ Ȫی ی۔

ی Әی یی یی ʪ ۔ ی ی ی یی ی ۔ ی ی ǁ ی ی ی ϐی ی ی ی ۔ ی ϐی ی ʘ ی ی ی ی۔

یی ی ی یی ی ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ی :

(۱) ی یی (ǘ)

(۲) ی ی (ǘ)

(۳)ی (ی )

(۴) ی (ی )

(۵) ǘیی ()

(۶) ی (ی )

(۷) ی ی ی ()

(۸) ی ()

(۹) ی (ی ی)

Ȫی ی ی ی ی ی یٰ یی ی ی۔

ی یٰ Ȫی یی ی ی ی ی ی ی ʘ ی ی ی ی ی ی ی یٰ ی۔

ی یٰ یی ی ی ی ی ی ی:

(1)

ییʡی ی ی ی۔

(2) ی ی

ی ی ی ی ی یӊ ی ی ی ͘ ی۔

(3) ی

ی ی ی ǡ ی ۔

(4) ی ی

ی ی ی ی ی ی ی ی ی یی ی ۔

(5) ی

ӡӊǘ یӍی̡ی я Ҙٰ ی یی یی ی ی یی ی ۔

(6) ی ϐی

ی ϐی ͘ یی ی۔

$ $ $

(۱) ی ی ͡ یٰ Ѫǡ ۱ ۳۹۸ ݘѡ۔

(۲)یی ی١ ʡ ۶۱۸ یی Ǎی۔

(۳)ی ی ی ʡ ۹۱ ی ۔

(۴) ʡ ۶۱۸۔

(۵)ی :۷۔

(۶):۴۴۔

(۷) ͡ ی ی ۴۲ ی Ǎی۔

(۸)ی ی ی ӡ یʡ۱۹۸۹۔

(۹) ی ǘѡ ۴۹۳ ی ۔

(۱۰) ǡ ی ɡ ی۔

(۱۱) یی ی ۱ ۴۹ ݘѡ ۔

(۱۲) ی ی۹۹۶ یی Ǎی۔

(۱۳):۴۴۔

(۱۴) ( ) э۱۹۹۸ ۸۶۔

(۱۵) ی ی یٰ ی۔

(۱۶)ی یٰ ۱۹۰۷ ی ʪ ی ی ی۔

(۱۷)ی ی ی ۱ ۱۴ ی ҡ ۔

(۱۸)ی یޡ ی ۶ ی ی ۱۹۶۵۔

(۱۹) (ی) ی ۲۰۱۲ ۸۔

(۲۰)یی ی ی یی ѡ ۴۳ یی Ǎی۔

(۲۱) ۲۲۳۔

(۲۲)ی ϡ ی ی ی ۳۲ ۱۹۶۵۔

(۲۳)ی ی ی ۱۳۳۔

(۲۴)( ) ی ۱۹۹۸ ۹۰۔

(۲۵) ۵۲۱۔

(۲۶) ۵۲۱۔

(۲۷)ی ۵۳۰۔

(۲۸)ѐ ی ϡ ی ۱۸۸۶ ۔

(۲۹)ی ی ǘ ی ی ی ۱۷۴Ǎی ۱۹۶۲

(۳۰)( ) ی ۱۹۹۸ ۹۴۔

(۳۱)ی ۹۵۔

$ $ $

 

--------------------------------------

3 : 99 ی ی 1436 ی э 2015