اجتماع ومعاشرت
احسان وتصوف
احوال وکوائف دارالعلوم ديوبند
اخلاق وآداب
ادارتی مضامین
اردو ادب
اسلامی تہذیب وتمدن
اسوہٴ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم
ایمانیات وعقائد
تاریخ اسلامی
تاریخ و سوانح
تاریخ ہند
تبصرہ وتعارف کتب
تعلیم وتربیت
حالات حاضرہ
حج و قربانی
حدیث واصول حدیث
حقوق ومعاملات
دعوت و تبلیغ
رد قادیانیت وتحفظ ختم نبوت
رسوم وبدعات
سیرت پاک صلی اللہ علیہ وسلم
شخصیات اور سوانحی خاکے
علوم و فنون
عیسائیت ویہودیت
غیر مقلدیت ولامذہبیت
فقہ واصول فقہ
فقہی احکام ومسائل
قرآنیات وعلوم القرآن
متفرقات
مدارس ومراکز اسلامیہ
مغربی تہذیب وسامراج
منظومات
میڈیا / ذرائع ابلاغ
احکام الٰہی اور حقوق انسانی کاجامع منشور خطبہ حجة الوداع
: ڈاکٹر محمد شمیم اختر قاسمی
: ماہنامہ دارالعلوم ديوبند
ماہنامہ دارالعلوم ، شماره 10-11 ، جلد : 92 ذيقعده 1429 ھ مطابق اكتوبر - نومبر 2008ء
: | فقہی احکام ومسائل | | تاریخ اسلامی | | اجتماع ومعاشرت | | دعوت و تبلیغ |
͘ ٰی ی

͘ ٰی ی

ǘ(ی) ی ی*

 

ی ǘ ی ϐی ی ۲۳/ ی  یǡ ی Ȫی ی ϐی Țی ʘی Ȫی ی ۔ ی ی ی Ԙی ییǟ ی  یی ͘ ی۔ ј یٰ  ǁ ی ی ی ʪ сی ی ی ی ʪ۔ ی ی Ȫی  ی ϐی ی ʪی۔ ی  ی ی ی ی Ȫی ی ی۔ ی ј یٰ  ی ی: Иј ی  ی Ȫی ۔

ی ǘ ǁی ۲۲/ Ǒ یʪ۔  ی ی ی ʘ ی  ی۔ Ȫی  ǁ ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ی  ǁ ʪ ی ǁ۔ ی ی ی  یʪ ی ی ی ͘ ی یʪǡ ی ʘی Ȫی ی ی ی ی ی ی ۔یی  ǁ ی ی ۔ ی ی ی ی ی ی ʘی ی ی ی ی :

ی ی ی ی ی ی(:۳)

( ی ی ی ǁی ی ی ی ی یی ی ۔)

۲۳/ ی ی ی ۔ ی ͘ ی ی ی ی ی Әی ی Әی ۔ ی ی ی Ȫی ی ی ی ی ی с ۔ ی ی ͘ ی یی ۔ ی ی ی ʘ ی۔

͘ ی ۔ ی ی ی ʘی Ȫی ی ʪی۔ ۱۰ ی  ی ی Țی ʪ ی  ی ی ی ی ی ی ۲۳/ ی ٰی ی ۔ ی ی ʪ۔ ʪ ی ی ی ی ی ی Țی ی ۔ ی ی ʪی ی ی ی Ә :

۱۴/ ی ی ǁ ی ʪǡ ی ی ی ی ʪی۔ی ٴ ی ی ʪ۔ ӊیی ی ʪǡی Ț ی ی Әی ʪییی یс ی ی ǚ ی ʪ۔ǟ ی یޡ ѡ یٰ ی ی ӡ Ӂیی ӡ یٴ ኘ ی ی ̊ ی䏡 Әی یی ی ی ی ǐэ ی ی ی ʪی ی ی ی Ϫ۔یی ی ̐ یی ی یǟ ی ʪی یʡȡ ی ی ʪ۔۱

ی ی ǘ ۔ ی ی ̚ یی ی ʪ ۔ Ȫی ʪ ی یٰ ی ʪ ǁ ی ی ʪ۔ ی Ȫی ʪ یٰ ی Țی ی ʪ ی ی ʪ۔ ی Ԙ  ͘ ʘ ی ʘ ی ۔ ی Ȫی   ی ϐی ی  ی ی یǡ ی ی ی ی ی یǡ ی ی ̪ ی ی یی Әی ۔ی ј ی ᘪ ی:

ی ی ی ی ی ی ʘ ی Ϫ ʘ ʪ۔ ییǡ ی یс ی ی ʪ ی ʘ ی یی ی یی ی ی ʪی ی ǁ ̪ ی ی  Ț ʪ ی ǁی ی ȍ ʪ ی ی ی ϐی ʪ۔ ی ی Ȫ ی ʪی ی ی ی ی э ʪ۔ یٰ ی ٴ ӡ ی ѡ ј Ϫی ی ی ی ی ʘ ی ی ϡ ی ی ی ی ی ی ʪی ی ی یی ی ݘی یی ی ی ʪ Ȫ ی ʪی ی Ϫ ʘ ی Ԙی ی ʪی Ϫ ی ی ی ʘ ی ی  ʪ۔ی ی ͘ ی ͘ǟ Ϫ ی ʪ ی ی ی ی Ǎ ʪ۔ ۲

ی ( ) ی ی ی۔ی ی ݘ ی ی ی۔ی ی ی ی ǡ ی ی ی ͘ ی ی ٰی ی ی ی ی ی Ȫی ی ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ǁی ј ی ǁ ǁ ی ی ی ی ی ی یǟ ی ی ی ی Ȫی ی ی ۔ ی ی ی ۱۰/ ۱۹۴۸/ ی ی ъ ی ی ی ی ی ی Ȫی ی ی ی ی ی ی ۔ ی ی :

ی ی ی ی ی ǐ Ә ی ی ی ی ی ی ی ی ̪ی ی ی ی ۱۰/ ۱۹۴۸/ ی ʪ ی ی ی ی ʪی ی ی (Universal Declaration of Human Rights) ی ی ی ی ۔ی :ی ی ی ǘ ی ی یی ی ۔ ی ی ی ۔ ی ی ی ی ی ی ی ј ޡ ی ی ی ی ی۔ ی ی ی یی ی۔ ی ی ی ۱۹۴۷/ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی یی یی с Ә ی ی ی ی ی Ә ۔۳

ی ی ی ی ی ǘ ی ی ۔ی ی ی ۔ ی Ȫی ی ی ی ی ی ۔ یی ی Ȫی ی ی ی ی Ȫی Ȫی ی ی Ȫی ی ۔ ǁ ی ی ی ͘ ٰی ی ی ی ی ۔

ی ی ی ی ی ʘ ͘ ٰی ۔ ی ی ی ی ی ʪ ҡҘٰɡ ی یی ʪ ی ی ی ی ی ی ی Ә۔ ی ی ی ͘ Ȫی ی ی Ȫی ی ی ی ۔ ی ی ی ی Ȫی ی ی ی ی ۔ǐ ͘ ǐی ی ی ی ʪ ی Ǎی ی ی ی ی ۔ یی ی ی ǟ ǁ ʪ Ǎ ٴ ی ی ی۔ǐ ی ی ی ی ی ۔ ی ی ۔ ی ʪ ی ی ی ی ی ی Ȫی ی ی ۔ǐ ی ی ی ی ǐ ی ی یٰ Ȫی ی ی ۔ǐ ی Ȫی ی ی ی ی Ȫی ی ی ی ی ۔ی ǁ ی ی ی ی ی Әی۔ی ی ی ی ی ǁ ی ʪ ی ی ۔ ی ј ی ی ۔

ʪ ی ی ی ی ʪ۔ ی Ȫی Ә ی ʘی ی ʪی ی  ی ی ǘ Ȫی ʪ۔ی یی ی ј ʪ ǟ ییٴ ʪ۔ ی ییٴ ی ی ی ی ʪ۔ یی ی ی ʪ۔ ی ی ی ی  ی ی ی ۸ ۔  ی ۔ǐ ی Țی Ș ی ی ی ی ی ی یی ی ی  ی ی ی ۔ ی ʘ ј ی ʘی ی ʪی ͘ ʪ۔ ی  ی ۔  ǁ ی ی یی ۱۰ ی ی۔ ی  ǁ ʪ ۲۵/ ی ۱۰/۲۰/э ۶۳۲ ی ۔   Ț  ʪ ی ʪ۔ ی ۴/ی ۱۰ /۲۰/э ۶۳۲ ی ۔ی ی ی ۔یǟ ʘ ۸/ ی ی ǘ یٰ ی ǟ ۹/ی یǟ ی۔یی  ǁ ی ی ۔ ی И ی ᘪ ی:

ی ی ی ی یی ۸/ ی ʘ  ʪ ی ۔ یѡϪ ی  ǟ ی ی ی ی ǘ ۔ یی ۸/ ی ʪ یٰ ی ۔ ʪ یی ۸/ ی Ϫ۔ ی ی ی Ϫ۔یٰ ی  ی ی ی ۔ی ی ʪی۔ ی ۔ ی ی ʪ ʘی۔ ʪ ی ʪ۔ ی ی ی ʪǡ ʪǡ ͘ ی  ʪǡ ی  ۔  یٰ یǡ  ǟ ی ی ǟ ی ی ی ی Țی ۔۴

И ی ی ی یی ʪ ی ی И ۔یی ی ی ی Ȫی ۔ǟ ی Ȫی ی ی ی ی ییʡ ی ی ی ی ی ۔  ی ʪ۔ ۹/ی ی ی۱۰/ی یٰ ی ی Ȫی۱۱/ی۱۲/ی یٰ ی ی۔ی ی ی ی ۔ ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ی ۔ ی ی ی Ȫی ی ۔ ǘ ی ѓ ʪ ۱۳ ی Әی ʘی ی ی ی ی ی ی ی ی ʪی ی Ȫی ی ۔ ی ʘ Әی ی ی ی Ȫی ۔ ی ʪ۔ی ی ۱۹۹۹/ ی ی ییӊی ی ی یی ی ی یی ی ی یی ی ی ی ی ی ۔ی ی ی Țی ی ی ی Ȫی И ی ۔ ی ی ی ʪی۔ ی ړ ی ی ͘ ۲۰۰۵/ ی Țی ی ی ی ی۔ ی ǘ ی ی ی ی Ǎی ی۔ ی Ԙ ی ی ۔ ی ی Ț ی ی ی ی ی ی ی ی ی ۔ ی ی ȍ Ȫی ی ی ی ی یی ی ی Ȫی ی ی ی ۔ ی И ی ی ی یǟ ی ۔ǘ ی ی ی Ә ی ی Ә۔ی ی ی :

ی ی ی ی ی ǁ ی  ی ی ی ی ی јی Ȫی ی ی ی ی یی ʪ ی ی ی ی ی ی ی ی۔ ی ی ی ی ی Ȫی ی۔ ی ی ی Ȫی ی Әی۔ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی۔۵

ی ی ی ی ی یی ی И ی ی ی Ȫی ی ی :

ی ی ی ی ǐ ی ʘ ی ی ی یǟ ی ј ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی Ԙ ی ی ی ی ی ی ی ی ʘ ی ی ی ی ی۔ ۶

: (یǍ)

ی ی ی ی ی یی ی ی ی ی ǁ ی ی ی ی ی Ә ی ی ی Ә ی ی ی ǘی ی ǘی ی ی ی ی ی ی ( ) ی۔:

: !

یی Ǎی ̪ 桘ی ی ̐ یی ی Ȫی Ә۔

: ϐ !

̪ ی ی ی Ȫی Ә ۔

: !

ٴ ی ̪ ی Ә۔

: !

! ی ی ʪ( )ی 柡ی ی Ȫی Ә۔

: !

̪ ی ی ی ǡی ̪ ی ۔

: ј یی ی ی ی ʘ یǡ ̪ ی Ȫی Ȫی ی ی ̪ ۔

: !

ی ̪ ی Ә ی ۔

:(ی)

:۱ !

۱۔ ی ǁ ی ی ی ی ی ʪ۔

۲۔ ی ی ی یٰ Ԙ ی ی ۔

۳۔ ی! ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ٰ ی ی ǟ یٰ ۔

:۲ ϐ ! ی ی یٰ ی ( )ی ی ی ی ͘ ی (ی ی ی) ǁ ی ۔

:۳ !ی ی эی ی (ی ی )۔

( ی ی ی۔)

۱۔ ! ی ی ی ی ( ) ی ۔

۲۔ !ی () () ی (ی ی ) ی ی ی۔

۳۔ ی ( ) ی ی ( ی ی ی) ی (ی ی ) ی ی ۔ () ی ǡ () NJی ی ʪ ی ی (ی) ۔ ی ی ی ۔

۴۔ ی ǁی ی ی ی ی ی ی ۔

۵۔ ی (ی ) ی۔(ǟ ʘ ۔)

۶۔ ی ( ) ی۔( ǁ ی ی ی( ) ȍ ی ی ی ی ی ʪی ی ی ʪǡ ی ی ی ۔

۷۔ !

: Ԙ ی (ی ǁی ̐ ی )ی ی ۔ ی ی ی ی (ǁی ی ) ی ( ی ی ) ی یǘ ی ( ی ی) јی ی۔ ی ی ی ی ی۔

: ی!

ی ̐ ی ǟ ی ی ʪ۔ی ی ی() ی ی ۔ ی ی ی(ی ی ) ی ی یی ی ی ی ی ی Ȫی ی Ȫی۔

(! ی ǁی ʘ ی ǿ : Ԙ۔  ی: !)

: ! ی ʘ ی ی ʪ ۔

:۴ ! (ی ی ی ݐ ی یǟ 濘 ی : ی ی!  ی:)

Ԙ (ی ) ۔

:۵ (ی)

:۶ ی

:۷ ی (ϡ)Ȫی (ی ی) ۔ ( ی ( )یǟ ʘ ۔)

:۸ یی !ϐی ٴ( ʪ )

۱۔ !(ی ) ۔

۲۔ ی! (یی) ۔

۳۔ ̪ ! ی ۔

:()

:۹ ! یی ̪!

Ȫی Ȫی Ȫی ی۔

:۱۰ ! ۔

:۱۱ ۔ ی :

۱۔ ۔

۲۔ ی ϐی ی ی ۔

۳۔ ی ( ی ) ǚ ۔

۴۔ ی۔

۵۔ ʘی ی Ȫی ʘی ی ۔

۶۔ ی Ȫی ʘی ی ی Ϫی ۔

۷۔ ی ی ی Ȫی ی ǁی ی ۔

۸۔ Ȫی ی ǁی ی ۔

( ی ی ٴ ی )

:۱۲ ی ǁی ʪ ј۔

:۱۳ ی ی ی ۔

:۱۴ ی ǁ ٴ ی ۔

:۱۵ ٰی ی ǁ ۔

:۱۶ !ǐ ی јی ј ǁ ۔

:۱۷ ǁ یی ی ۔

:۱۸ Ϫ ی ی ی ǁ ی ی۔

:۱۹ ی ی ۔

:۲۰ () ۔

:۲۱ ی! ی ǁ ی ۔

:۲۲ ! ǁ ی ی ی ǁ ی ی۔

:۲۳ ی 桘ی ی ی ی (͘) ی ۔

:۲۴ ! ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ј۔

:۲۵ ! یی Ȫی ی۔ (! ی ی ی ی Ȫی ۔)

(ǟ ʘ ی ی) ی ی:

۱۔ ی ی یی ی۔

۲۔ ی ی ی ی ۔

۳۔ ی ی ی ی ǁϘ ی ی ۔

۴۔ ǐ ی ( ) ی ی ی ی :

: ی ǘی ۔

: ( ی ) ی ʘی ی (ǐ ی ۔)

ی! Ȫی ی۔:

۵۔ ی ی 暪(ǘ ) ی Ǎ (ǐ ی ی ی ی ( یی) (ǘ ӡ ) ۔

( ی Ȫی )

۶۔ ی ی ی ی ی۔

۷۔ ǐ ǟ ی ی (ی ی)یی ی ی ی۔

۸۔ ی ǁ ی ǟ ǁ ی ۔

۹۔ !ᚘ() ی ی ی ۔(ȍ ی ۔)

ی ی ی (ǘ ی ʪ) ۔

۱۰۔ ی!ی ی ی ǁ Әی ی ی ۔

۱۱۔ ! ǁ ǁ ی یǡیǘی ( ̪ ) ǁ ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ۔

:۲۶

۱۔ ǟ !( )

: ی Ȫی ٴ۔

: ی Ȫی ٴ۔

: ǐ ی یی ی ی ی Ә ی ۔()

: ی Ȫی () ۔

۲۔ ی Ȫی ی ( ی) ی یǟ ( ی ) ی ٴ ٴ ۔

:(ییʡϡʡʡی)

:۲۷ ! Ԙ ̪ ͘ ی ی ʪ 柡یǟ ʘ ٰ ی ی ی ǁی ȍی ی ۔

:۲۸ ʪ ی ی ی ٴ۔

:۲۹ ی ی ۔( )

:۳۰ Ϙی()۔

:۳۱ ی ی () ۔

:۳۲ !(Ǎی ̪ !)ی ی ی( ی (ی)۔

۱۔ ǁ ی И یǡ И ی ی ǡ И ی:

۲۔ ی ی ی ی ǁی ی ۔

( ی Ȫی)(ی ی )

۳۔ Ԙ یی ی ی یی :

ٰ ٰ ی ی یѡیی یی یٰ ی ی۔

:۳۳ !ǁ ϐ ی ǘ јǁ ( )( ) ǁی Ҙٰ ی ی ی ǁ ͘ ی ( ی ی ) ǁ ی ی ٴ۔

:۳۴ !( یϪی ј ) ی یی (ǁ ی) ی ی ۔

:۳۵ ! ی ی ( یی ی) ȍ ی (ی) ʪی ی ی ی ǘ ی ی۔

:۳۶ !

یی Ԙ ی 捘 ی ی Ȫی ی ی ی ! Ȫی ی ǘ () ی ی ی ی ی ی ǁ ی ی ی ( ی) ȍ ۔

:۳۷ !

۱۔ ی (ј)ی (ǐ) ی ۔

۲۔ ی ی ( ی)ی ی۔

() ی ی ی ()ی ی ی۔

( ی ی ͘ ی ی:)

:۳۸ ی ! ی ی ی ǡ ی ̪ ی Ә۔

:۳۹ (̪ی) ی ی 桘ی (̪ی) ǡ ̪ ۔

:۴۰ !

۱۔ (ی) ی Ә ۔ ی ی NJ ی۔

۲۔ ! NJ ( ) ی ی Ԙ ی Ȫی ی۔

(  ی ی ی۔)

:۴۱ ی!

۱۔ ی ی یی ی ی ( ) (Ϫ ی)ی Ԙ ی ۔ یی:

: ی ی۔

: () ǘ ی یی ی۔

: (ی ) ʐی ی ی () ی ی ی ی ی ی( ی ݐ ی ی۔)

۲۔ یی ی یی (Ϙʘی) ی ی ی ی ی Țǁ ۔

:۴۲ یی ̪!ی ی ʘ ی :

۱۔ ی ی ی یی ی ی Ȫی ǐ ی ʪ ی ۔

۲۔ ی ی یی یی ی ی ǐ ʪ () Ȫی Ȫی ۔ ی Ә ی ی ۔

:۴۳ ! ǐ ی ی ی ی ی ( ͘) ()۔

:۴۴ !

۱۔ ی(ی) ی эی یی (ی ی) ( ی ی ) ی ǁ ϐј ی ʘ ی ی() ی ۔

۲۔ !ی ی (ی ) ی ̪ (ǁی ی ) یǡی ( ی) ۔

۳۔ !ی ی ی ǡ ی یی ی ۔

۴۔ !ی ( ј) ǡ ̪ ی ی ۔ ی ی ! ی ی (ی) ی  ی  ی ی ی яی ʪی۔

:۴۵ !ی ی ǘ  ی ی ی ی ۔

:۴۶ ǟ !

۱۔ ǁ ی () ی۔

۲۔ (ی ی ) ی ǁ ی ј ی ی 䘪 (ی ی ی) یی ی ی ( ی) ی ی ی ی (ی ی ی ی) ǁی 䘪 ی ی ی ی ( ) ی (ی) ᘪ Ǎ ۔

:۴۷ ی! ̪ (ی Ȫ )ی Ȫی ی ̪ Ȫی ی ی ی ی 捪 ( Ӎ Ӎ ) Ȫی ̪ ̪ Ϫ ǁ ی ()۔

:۴۸ ی!

۱۔ یǟ ی ʘ (یی) ی ی () ۔

۲۔ ی ی ʘ(ی ی) ی (ی)یǟ ی ̪ ۔

۳۔ ! ی یǟ ی ی ( ی ) ǁ ( ی )ʘ ی ی ی۔

:(ی)

 ی:

!(ی ) ی (ی ی Ȫ с) ی ی ی

( ی)

ی ی ی ʘ Ǎی ی یǿ

! ی ی ی ی یǿ

ی!ی ی ی ی ی ی ی ی

( یی ی ۔) Ԙ! Ԙ!( ) ی: ! (ی ی ی) (یǟ ی ی) !(  ی:) ( ی ی ی )ی ی 捪 ی

: ی ی ی Ԙ  ٰی ʘ ی ی ( ) ی ی ی۔ ( ǁی ی NJی ) ی ̪ی ی: ! ! ! ی ј۔۷

 ی ی ی ǘ ی ی ی ʪ ʘ ۔ی ی ی ی ی ی ی ۔(:۳) ی۔۱۳/۱۴ ی یی ی ی ی ی ʪ ی ۔ ǟ ی ی ی ی ی ی ی ۔

***

۱ ڡی ǘ ϡ: ۱۰۳ ی ͘ʡ ѡ ǘ ۲۰۰۵/

۲ ی ј ی ی ی ͘ی:۲۱-۲۲ ی ی۱۹۶۷/

۳ ڡی ǘ ϡ: ۱۳۴ ی ͘ʡѡ ǘ ۲۰۰۵/

۴ یѡј ٴ ی:۵۲۵ ڡ Ǎیǘ

۵ ی ی ی ی ی یی:۲۰۸јی ی ҡ ی۱۹۹۷/

۶ ی ی ی ی ی یی:۲۰۸јی ی ҡ ی۱۹۹۷/

7 ڡی ǘ ϡ: ۱۸۴-۲۹۷ ی ͘ʡѡ ǘ ۲۰۰۵/

 

* ј: ٴ ی ی یی ѡϪǡی ۔۲۰۰۲۰۲(یی)

___________________________________________

10-11 : 92 1429 - 2008